Week 18/19 Douwe Tiemersma

April zaterdag/zondag 28/29 Een ruimer bewustzijn werkt positief op alles.	April maandag 30 Als je feeling hebt voor de essentie verdwijnt de rest.
Mei dinsdag 1 Val niet samen met het ik!.	Mei woensdag 2 De verkramping om iets vast te houden moet verdwijnen.
Mei donderdag 3 Alle mensen willen gelukkig zijn maar ze verpesten het door aan het ik-centrum vast te houden. Dat is toch tragisch.	Mei vrijdag 4 Als het openbreekt, breekt heel het leven open.
Mei zaterdag/zondag 5/6 Dat ‘ik’ is een heel raar iets, dat wil van alles maar zet gelijk alle energie vast.	Mei maandag 7 De kern van het ik met zijn zorg is de angst.
Mei dinsdag 8 Je moet van het grotere zelf naar her kleinere ik kijken, niet andersom, dat heeft geen zin.	Mei woensdag 9 Blijf in je eigen bewuste sfeer van helemaal open zijn. Satsang met Douwe Tiemersma, 20.00 uur in Gouda op de Fluwelensingel 53)
Mei donderdag 10 In de open ruimte lost alles op, alle spanningen. Er is geen plek meer voor het ik als centrum, voor het kijken, willen, luisteren.	Mei vrijdag 11 Je kan nauwelijks nog iets zeggen over de wereld of over het ik als je vanuit het zelf kijkt.
Mei zaterdag/zondag 12/13 Dat hele specifieke perspectief van ik het kan je loslaten. dan heb je een heel ander perspectief, dat van de openheid.	Mei maandag 14 Openheid is de overgang van grote complexiteit naar eenvoud.

Week 17 Douwe Tiemersma

April
maandag 23

Je eet het ijsje, je proeft het ijsje en als je er werkelijk van geniet vallen object en subject weg, dan ben je het ijsje.

April
Dinsdag 24

Er hoeft geen afstand te bestaan in het genieten, het waarnemen en het ervaren.

April
Woensdag 25

Er is geen weerstand meer, alles valt perfect op zijn plaats.

Vandaag Satsang met Douwe Tiemersma, 20.00 uur, Fluwelensingel 53 in Gouda.

April
Donderdag 26

Je kan niet afgescheiden leven van de natuur.

April
Vrijdag 27

Eerst moet die ontspanning er zijn. Het leven heeft veel energie, maar dat is geen ik energie. Pas dan komt die energie vrij.

April
zaterdag/zondag 28/29

Een ruimer bewustzijn werkt positief op alles.

Totale ontspanning

Kijken of het lukt,
Die totale ontspanning.
Totale ontspanning is non-dualiteit.
Advaita, geen twee.

Licht op een blad

Licht op het blad.
Zo mooi dat groen.
Voel van binnen hoe mooi dat is.
Hoe oneindige energie vloeit.
En geniet van de schoonheid.

Jnaneshwar 24-26, de eenheid van Shiva en Shakti

24. Als je probeert het licht te grijpen, sta je met de lamp in je handen.
Evenzo, als je diep nadenkt over de essentie van Shakti, de energie,
Ontdek je Shiva, waarin alles in essentie aanwezig is.

25. Zonlicht wordt overal op de wereld gezien,
Maar de zon is de bron van het zonlicht.
Net zo wordt het aannemen van de dualiteit'
Shakti het in werkingzijn van Shiva.

26. De weerspiegeling van een object in de spiegel
Is geen bewijs voor het bestaan van twee objecten,
Maar bewijst alleen maar het bestaan van het oorspronkelijk object.
Net zo schept onverdeeldheid de illusie van dualiteit
ten einde zijn eigen bestaan te bewijzen.

Advaita gedicht

Als je je ontspant in je heldere bewustzijn,
komt alles open.
Je ziet in de eindige dingen
het oneindige.
Je ontdekt in de eindige ander
het oneindige.
Je ervaart in je eindige lichaamszelf
het oneindige.
Je stelt vast dat er geen tweeheid bestaat.
Blijf dan maar in de non-dualiteit van
het oneindige.

Stervensbegeleiding Advaita (Douwe Tiemersma)

Bijeenkomst projectgroep Psychotherapie, Psychiatrie en Geestelijke Gezondheidszorg op 22 februari 2008; Thema: stervensbegeleiding
Bijdrage van Douwe


Het is heel bijzonder wat hier vanavond allemaal naar voren is gekomen. Dat was een paar jaar geleden niet mogelijk geweest. Het is kennelijk zo doorgewerkt en in de eigen ervaring aanwezig, dat het ook echt werkt. En dan zie je ook de effecten bij anderen. Dat is opmerkelijk; jullie hebben zelf ook opgemerkt dat dit niet overal te vinden is.

Open-zijn als begeleiding
Het blijkt dus dat wanneer je teruggaat naar je eigen zelf-zijn, de openheid komt en de ander dat gaat merken. Dat is het centrale proces. Wat is nu dus de ideale begeleider /begeleidster? Dat zou dus iemand zijn die voortdurend in dat zelf-zijn zit, totaal open. Dan hoeft er verder helemaal niets meer te gebeuren, want dan komt ook bij die ander de ervaring van openheid. Er is dan geen tweeheid meer.
Juist in de terminale fase verdwijnen allerlei maskers en pantsers en de gevoeligheid is groter dan bij andere mensen. Non-dualiteit kan dan door de meeste mensen vrij gemakkelijk ervaren worden. Het is eigenlijk een heel natuurlijke toestand. Al die gevormde patronen zijn secundair aangeleerd; egospanning is aangeleerd; de weerstandmechanismen tegen de krachten die dit kunnen aantasten zijn aangeleerd. De angst die hiermee gemoeid is heeft direct te maken met de beperkte identificatie met het ik-bestaan. Aan het eind van het leven wordt dit een heel acute zaak, want dan is de ervaring; ik ga dood.
Wanneer je daar als begeleider bij bent is de situatie des te beter naarmate je zelf al die zaken hebt losgelaten, dus zelf stabiel in die openheid bent. In de cursussen die gegeven worden zou dit centraal moeten staan. Dus dan gaat het niet zozeer om die vaardigheden van communiceren, enzovoort; het gaat om die kwaliteit van jezelf, want dat geeft de doorslag en dat zou je iedereen toewensen, ook die terminale patiënten; namelijk dat ze ook die openheid gaan ervaren en die ik-spanningen loslaten. Het is dus die non-dualiteit waar het om gaat en dat is de afwezigheid van tweeheid. Zodra er een grens wordt gesteld zit je weer in de problemen. In die non-dualiteit ga je dus ervaren dat er geen grenzen zijn; dat er ook geen grenzen zijn in de tijd. Wanneer je daar werkelijk in bent kun je wel zeggen; oké, ik ben toen geboren, maar wat heeft dat voor betekenis? Je bent jezelf en meteen is daar de ervaring dat dit zelf-zijn niet gebonden is aan een geboorte-tijdstip en een sterf-tijdstip. Dat bewustworden is ontzettend belangrijk. Wanneer je werkelijk naar jezelf gaat, is er niet meer die zorg voor jezelf, dan is er niet meer dat ego, die egocentriciteit. Dus er is voor jou ook geen geboorte en geen dood. Dat is pas de totale openheid en dan is er nergens een scheiding te vinden; er is totaal geen tweeheid meer.

Vraag: dat verklaart ook waarom sommige mensen zo vredig dood kunnen gaan? Ze hebben zo veel losgelaten …

Precies. Dus wanneer het gaat om het begeleiden – het werd ook steeds gezegd – wees er alleen maar. Maar het heeft wel deze diepte, dit bewust-zijn. Er is geen geboorte. Er is geen dood. Het is totaal open. Je kunt er eigenlijk niets over zeggen. Er is ook helemaal geen weerstand meer, want er is niet meer de identificatie met een bepaald persoonlijk leven dat in stand gehouden moet worden of dat op een heel leedvolle manier teneinde gaat. Er is totaal geen weerstand; die grenzen zijn verdwenen. Er is geen tijd, er is geen geboorte, er is geen dood. Dat is de werkelijke non-dualiteit. Alles valt weg. Om daar te komen heb je waarschijnlijk wel een periode gehad waarin je met je eigen angst geconfronteerd werd. Dat is vanuit een ik-situatie heel vanzelfsprekend. Maar wanneer dat op een goede manier is doorgegaan en is opgelost, dan is er die totaal open situatie.

Open-zijn ook buiten de begeleiding
Jullie hebben dit nu zo ervaren als begeleider. Die ervaring van ‘er alleen maar zijn’ wordt steeds sterker. Je kunt ook herkennen hoe bij stervenden die totale openheid aanwezig is. Jullie zeggen: het is heerlijk om daar zo in te zijn. Maar in hoeverre werkt dat door? Dat is nog een tweede punt. Wanneer je zo jezelf kunt zijn in een vrij beschermde omgeving van een hospice of bij iemand thuis, dan zie je dat die sfeer vrij gemakkelijk kan uitbreiden naar andere omstandigheden, bijvoorbeeld wanneer je bij Albert Heijn boodschappen doet, of wanneer er allerlei anderen bij zijn in een ziekenhuis.

Vraag: maar als ik erover ga praten vraag ik me af: snappen anderen dat wel?

Dat moet je loslaten, zowel bij terminale patiënten als bij collega’s. Het gaat erom dat je zelf steeds stabieler aanwezig bent, ook bij Albert Heijn, thuis en overal. Dat is de stabilisering. Zo’n specifieke situatie is een heel mooie gelegenheid om het te leren.

Begeleiding tijdens en na het sterven
Nog iets over die overgangssituatie bij het fysieke sterven. Soms is het de aangewezen weg om niet alleen maar stil aanwezig te zijn. Wanneer het relevant is kan het ook goed zijn om wat aanwijzingen te geven. Het hangt ervan af, het moet nuttig zijn. Het kan zijn dat iemand erover gaat praten, over zijn strijd, over zijn angsten. Dan is het zaak om daar vanuit de eigen ervaring ook iets over te kunnen zeggen. Het gaat natuurlijk om openheid, maar in bepaalde gevallen, wanneer de ander ervoor openstaat en wanneer er problemen zijn, kan er ook iets van begeleiding gegeven worden. Het moet vanuit de eigen ervaring plaatsvinden. De beste reisgids is iemand die de plaatsen kent waar je komt. Dan heb je ook vertrouwen in de gids. Door zijn eigen weten is er rust en ontspanning, zodat anderen zeggen: oké, ik ga met je mee. Het heeft dus te maken met de soms moeilijke processen van het loslaten. Het ‘ik wil niet loslaten’, ‘ik wil dat bestaan om wat voor reden dan ook voortzetten en ik zie dat dat niet lukt’, ‘wat komt er na dit leven? Het wordt misschien heel erg; een oordelende God of een schuldgevoel'. Dan kan het goed zijn om er wel wat over te zeggen, nogmaals; vanuit de eigen ervaring.
In de Tibetaanse traditie heb je ook het begeleiden voorbij de grens van de fysieke dood. Dat is niet verschillend van de begeleiding voordat iemand sterft. Tijdens, maar ook vlak na het fysieke sterven zit je in een sfeer waarin nog een bepaalde persoonlijkheid aanwezig is, een subtiel-energetische persoonlijkheid die niet helemaal samenvalt met het fysieke lichaam. Als er van die verschrikkingen in de persoonlijke situatie zijn, kan er bij een vertrouwensrelatie en als de persoon er voor open staat, daar iets over gezegd worden. Al was het alleen maar: we laten je los, kijk naar het licht. Dan is dat iets meer dan alleen maar open zijn. Het is een stukje onderricht in het loslaten. Als het goed is, is dat al tijdens het leven gebeurd, maar juist in deze fase komt het er zo op aan dat het in principe op korte termijn veel mogelijkheden heeft. Als je een goede begeleider bent, is het dus belangrijk dat je kennis hebt van die basale openheid, de non-dualiteit, en ten tweede van die verschillende fasen die mensen doorgaan vanuit een ik-persoon met een ik-centrum naar een loslaten in die totale openheid. Die fasen kunnen heel pijnlijk zijn en die kunnen gepaard gaan met minder mooie visioenen, enzovoort. Hoe meer je in jezelf gaat en helder blijft, zul je dit ook steeds beter gaan herkennen. Wanneer je dat doodgaan tijdens het leven bewust hebt meegemaakt, dan ken je ook de fasen die zo iemand kan meemaken in een terminale toestand en zelfs ook een stukje voorbij de fysieke dood. Dat licht heeft ook een kwaliteit van Licht en Liefde. Dan kun je die zorg en spanning van het ik loslaten.

Wanneer een patiënt naar de dood toe gaat, soms ook al in een eerdere fase, verdwijnt in de ervaring van die patiënt de harde, materiele werkelijkheid. Er is dan een bepaalde energetisch-gevoelsmatige sfeer waarin nog wel wat dingen gebeuren. Dan kan het zijn, zoals in het Tibetaanse boeddhisme, dat de begeleider nog steeds aanwijzingen geeft: blijf niet kijken naar die leedvolle dingen, de pijn; ervaar maar de ruimte, ervaar maar het licht. In het Tibetaans boeddhisme wordt ook gezegd dat je juist na de fysieke dood heel grote kansen hebt, omdat het dan nog acuter wordt. Dan moet je wel heel sterk vasthouden aan de fysieke vorm, wil die energetische vorm, als een soort zieltje, dan toch weer terugkeren naar een fysiek lichaam.

De grens tussen leven en dood is eigenlijk totaal niet duidelijk. Ook als er sprake is van hartstilstand of stilstand van de hersenactiviteit. Waar ligt eigenlijk de grens van het echte gestorven zijn? Wanneer je in die heel subtiele energetische sfeer met die ander aanwezig bent, kun je merken dat het leven nog een tijdlang doorgaat. Het wordt steeds subtieler. Wanneer je op die niveaus aanwezig bent, is dat ook een werkelijkheid. En dat gaat nog een heel eind door. Dus in al die fasen, ook na het fysieke sterven, is dat loslaten nog aan de orde, totdat echt alles losgelaten is.

Non-dualiteit
Het gaat dus om de non-dualiteit die voorafgaat aan al die structuren die met de persoon te maken hebben en alle ervaring in verband daarmee. Dat zakken in jezelf gaat dan dus verder dan die structuren. In die zin zak je dus ook door de dood van je eigen ik-persoon, voor zover die er nog is. Dan zie je dat het ik als spanningscentrum oplost. In die diepte kun je op een bewuste manier aanwezig blijven en dan blijft het echt open.
Wanneer het gaat om een spirituele weg van bevrijding is er dus juist aan het eind van het leven een geweldig grote mogelijkheid om alles los te laten. Juist omdat het dan zo acuut is. Het gaat om alles of Niets. Wanneer je dan nog het vasthouden kiest, is het direct duidelijk dat dat ontzettend leedvol is. Dat is tijdens het leven ook, alleen dan gaat het er meestal nog niet zo zwaar aan toe. Aan het eind is het echt zwart-wit geworden. Je voelt dat alles je ontglipt. Wat doe je? Ga je dan nog harder alles vasthouden? Je ervaart meteen: daardoor ontstaat een geweldig lijden. Dus in die situatie is er een ontzettend grote mogelijkheid van bevrijding. Je ziet dan ook bij allerlei mensen die in hun leven nooit zo spiritueel waren, dat ze dat dan aan het eind toch leren, omdat het zo acuut is. Het is het een of het ander. Wanneer er een vertrouwensband is met de begeleider kan het dus goed zijn om meer bewust te worden van dat mechanisme; vasthouden of juist loslaten. Wanneer de begeleider de vrijheid kan uitstralen is zij ook door de ander gemakkelijk te herkennen. Het bezig zijn met ik-zorgjes en ik-afhankelijkheden beperkt het leven ontzettend. Wanneer het gaat om het samengaan van leven en dood: wat betekent dat? Dat je er helemaal vrij van komt. Het op ik-niveau iemand loslaten en de banden maar helemaal doorsnijden is natuurlijk fout, want dat is ook weer egoïsme. Het gaat juist om het openkomen: leven en dood horen in het leven bij elkaar en dat is de basis waarop het leven zich vanzelf, op een heel rijke wijze gaat ontplooien. Dat is natuurlijk van belang voor iedereen en wanneer dat duidelijk wordt zijn er in die terminale fase veel minder problemen.

Over mindfulness-training en de advaita-benadering

Douwe Tiemersma
Inleiding bijeenkomst Werkgroep Psychotherapie en non-dualiteit, 2 maart 2007


Het belang van de leraar
We zullen in concreto gaan kijken wat er gedaan wordt in de mindfulness training. Daarbij is het belangrijk om te kijken naar de instructeur, de leraar. De wijze waarop mindfulness getraind wordt, hangt sterk af van de instructeur. Jon Kabat-Zinn heeft veel succes en dat komt voor een belangrijk deel doordat hij mindfulness zelf erg doorleefd heeft. Ik heb niet zo veel gelezen over de nieuwe mindfulness-benadering, maar wel onder andere het boek New Buddhist Psychology en het boek van Jon Kabat-Zinn Handboek meditatieve ontspanning. In het Voorwoord van Joan Borysenko in dit laatste boek staat dat hij een charismatisch figuur is. De kwaliteit van de leraar is van groot belang voor de resultaten bij de deelnemers aan de cursussen. Voor zover de mindfulness-training een mechanische training is, staat ze los van ruimere kaders en is ze alleen een toepassen van de instructies. Maar zo werkt de training echt niet. De resultaten hangen af van de kwaliteit van de leraar, van de context waarin ze een plaats heeft gekregen, van de wijze waarop de oefeningen worden gedaan. In feite geldt dit voor alle therapieën. Dit sluit ook aan bij een grootschalig onderzoek dat jaren geleden gedaan is naar het effect van psychotherapie. De enige duidelijke factor die succes voorspelde was de kwaliteit van de psychotherapeut. Dat geldt hier ook voor mindfulness-training. Je kunt deze training niet uit zijn context lichten en dan zeggen: deze training op deze manier uitgevoerd levert die en die resultaten op. Partijen als de politiek en de verzekeringsmaatschappijen zullen hiertoe wel de neiging hebben.
Opmerking Ton van Berkel
Toen in navolging van Kabat-Zinn enkele psychotherapeuten, waaronder Teasdale, ook deze training wilden toepassen, lukte hen dat niet. Ze overlegden met Kabat-Zinn en kwamen tot de ontdekking dat ze zelf ook moesten mediteren om goede resultaten te behalen.

Methoden: de diversiteit van tradities
De mindfulness-beoefening is afkomstig uit de boeddhistische vipassana-traditie. Je gaat met je aandacht naar binnen en je bekijkt van een afstand wat er voor verschijnselen (zintuiglijke indrukken, gevoelens, emoties, beelden, gedachten) zich voordoen. Je slaat ze gade op een afstand en je ziet wat er allemaal verschijnt als op een projectiescherm. De verschijnselen kun je eventueel benoemen. Je valt niet meer samen met de verschijnselen, bijvoorbeeld met een gedachtenwereld waarmee je eindeloos aan de gang gaat. Je ziet steeds duidelijker wat er aan de hand is, de patronen die steeds weer terugkeren, de afwezigheid van een zelf (ego). Maar deze meditatie heeft ook een belangrijke plaats in de advaita-traditie en in de yoga (Patanjali), met het observeren van dat waaraan je vastzat en vastzit.
De bodyscan bij de mindfulness-training is afkomstig uit de hathayoga-traditie. Kabat-Zinn geeft in zijn boek een duidelijke plaats aan yoga met de diverse houdingen (asana’s) en aan het ademen. Ook deze onderdelen komen uit de hathayoga. In een hoofdstuktitel komt de uitdrukking voor ‘yoga is meditatie’. Dat klopt. Als yoga goed wordt gegeven, wordt vanuit mindfulness voortdurend waargenomen wat er lichamelijk gebeurt. Met andere woorden, er is binnen mindfulness een grote variatie van elementen. Er wordt wel expliciet verwezen naar het boeddhisme, maar je ziet al dat dat onvolledig is. De mindfulness vind je in alle meditatie-tradities en er komen allerlei oefeningen in voor uit de hathayoga, die je niet zo vindt in het boeddhisme. Maar er zitten nog meer elementen in mindfulness.
Men wil naar een ‘New Buddhist Psychology’ vanuit de westerse psychologie die een ontwikkeling doormaakt. Vanuit het behaviorisme (eerste wave) en de cognitieve benadering (tweede wave) ontstaat er een derde benadering (third wave) waarin de cognitieve benadering samengaat met meditatie, enzovoort. Er is dus ook de combinatie met de westerse cognitieve psychologie. Dus mindfulness is niet simpel de toepassing van vipassana-meditatie in het Westen.
Van belang is ook om te zien dat er een variatie is binnen de boeddhistische traditie. Vipassana is een vorm van meditatie van het vroege boeddhisme, maar bij mindfulness-training wordt er ook nog de compassie bijgehaald. Dat komt uit het latere mahayana boeddhisme. Het is goed je bewust te zijn van de variëteit aan methoden die onder het hoofdje van mindfulness allemaal zijn opgepakt.

Doel en resultaten
Als we gaan kijken naar het doel en de resultaten van mindfulness, zie je bij Jon Kabat-Zinn en anderen dat deze vooral liggen op het terrein van de psychosomatische gezondheid. Het doel is vooral de reductie van stress, pijn en ziekte. Kabat-Zinns cursus ‘Stressreductie- en Ontspanningsprogramma’ “is een nieuw soort cursus in het kader van een nieuwe tak van de geneeskunde: de gedragsgeneeskunde.” (Handboek p. 19) Daarin gaat het om het herwinnen van de greep op je gezondheid, om je meer meester te voelen over je situatie, om het bereiken van hogere niveaus van gezondheid en welbevinden. Daar is niets mis mee, maar opvallend is wel het verschil met de oosterse tradities, ook het boeddhisme, waarin de beoefening in het kader staat van de verlichting die, in welke formulering dan ook, veel verder gaat dan de doelen van ‘mindfulness’.

Niet-zelf en zelf-zijn
In de situatie van mindfulness word je je bewust van de verschijnselen waar je eerst middenin zat en mee geïdentificeerd was. De situatie is ‘ik heb aandacht voor de verschijnselen’, ‘ik kijk naar de verschijnselen en ik blijf ze observeren’, ‘ik hoef er niet mee samen te vallen, ze mogen rustig doorgaan, maar ik blijf rustig kijken’. Zelf zit je dan op het niveau van ‘de getuige’. Mindfulness kan zo erg nuttig zijn. Mensen leren hierdoor zichzelf beter kennen en ook zichzelf meer los te laten. Toch blijft hier nog steeds een ik dat kijkt. Dit ik is er als een standpunt van een soort afstandelijk bewustzijn en daarbij is er ook een innerlijke relatie met de verschijnselen. Het is namelijk jouw lichaam, het zijn jouw indrukken. Je kunt ze waarnemen van buitenaf en dan krijg je er een vrije relatie mee. Dat is de bedoeling van mindfulness.
Dat is ook in de advaitabenadering een belangrijke overgang om los te komen van de primaire identificaties met de talloze patronen en vormen die je als jezelf beschouwde. In de advaita gaat het echter nog een stap verder. Als je nog verder teruggaat, komt er nog meer ruimte. Wat voor ruimte is dat dan? Je gaat terug naar jezelf. Het is de zelfruimte waarin alles mag zijn als jezelf, alle verschijnselen. Je bent niet meer specifiek geïdentificeerd met dit of dat, die identificaties zijn losgelaten door terug te keren. Dat betekent dat er meer openheid is gekomen, dat er één grote zelfruimte is. Het zelf-zijn wordt universeel. Die oude dingen van jezelf die dan nog opkomen, zijn ook gevat in dat zelf-zijn. Hoe verder je teruggaat, des te groter de openheid van zelfzijn wordt. Het zelf-zijn van de ander is dan ook je eigen zelf-zijn. Dus dit gaat verder dan compassie als een bovenpersoonlijke kwaliteit van jezelf in relatie met anderen. Maar, in plaats van te spreken over het universele zelf-zijn, zou ook de boeddhanatuur kunnen noemen uit het mahayana-boeddhisme. Gedeeltelijk is het een woordenkwestie, maar het is wel een belangrijk punt.
In de advaita-benadering wordt uiteindelijk de waarnemer ook opgelost in een non-dualiteit. Dan zijn er geen problemen meer. Dus die non-dualiteit ontstaat dan pas, als werkelijk de beweging, ingezet door mindfulness, wordt voortgezet naar het grote zelf-zijn, eerst als getuige, de waarnemer, maar dan verder terug. Dan krijg je een ontgrenzing, de volledige openheid. Als die ontgrenzing plaatsvindt, betekent dit dat het binnenste buiten komt en elk standpunt wegvalt. Zelf-zijn is dan overal aanwezig. Het centrum dat er nog was, wordt opgelost. Dan ontstaat er automatisch non-dualiteit. Dus dat is een heel andere situatie dan die van de getuige, zelfs als daarin nog de compassie bijkomt. De psychotherapie heeft de doelstelling dat mensen weer beter in de wereld kunnen functioneren. De oosterse tradities gaan meer naar de kern toe, omdat het hierin om de radicale bevrijding (moksha) gaat.

Amritanubhava van Jnaneshwar; de eenheid van Shiva-Shakti; vers 21-24

21. Het toegewijde paar is onafscheidelijk verbonden met elkaar
en geen van beide kan ook maar een ogenblik zonder elkaar bestaan.

22. Het is onmogelijk, Shiva, in wie alles in aanleg aanwezig is,
te scheiden van Shakti, de energie die de vormen doet ontstaan.

23. Het is onmogelijk zoetheid van suiker te scheiden
of geur van kamfer.

24. Als je probeert het licht te grijpen sta je met de lamp in je handen.
Evenzo, als je diep nadenkt over de essentie van Shakti, de energie,
ontdek je Shiva, waarin alles in aanleg aanwezig is.

Copyright Nederlandse vertaling
Advaita foudation 1996

Week 16: Douwe Tiemersma

April
maandag 18
Ik ben de werkelijkheid.

April
dinsdag 19
Zie je de tragiek van de mens: oneindig zijn en vasthouden aan het beperkte?

Non-dualiteit kan er zijn terwijl het leven gewoon doorgaat. Maar dan is er geen identificatie.

April
woensdag 20
Door de gedachte, ik ben absoluut, ontstaat het lijden.

April
donderdag 21
Blijf bewust van jezelf als oneindige oceaan.

Als je het kunstmatige laat vallen, is het ‘ik’ verdwenen

April
vrijdag 22
Je ware natuur vergeten is de echte dood, je deze herinneren is de ware geboorte.

April
zaterdag/zondag 23/24
Je kijkt naar de vogel in de blauwe lucht en je bent de vogel die vliegt.

Uit de Amritanubhava van Jnaneshwar, de eenheid van Shiva-Shakti, 17 - 20

17. Het verschil tussen Shiva en Shakti is alleen maar in naam en vorm.
Hun wezenlijke kern is hetzelfde.

18. Alleen door dualiteit van de wereld bestaat er een tweedeling,
maar een dergelijke tweedeling is louter denkbeeldig.

19. Net zoals er één geluid voortkomt uit twee stokken die tegen elkaar worden geslagen, net zoals twee bloemen van een plant hetzelfde geuren,
zoals het ene licht afkomstig is uit twee lampen,
hetzelfde woord dat van twee lippen komt,
en hetzelfde beeld afkomstig van twee ogen,
zo is de oorsprong van Shiva en Shakti werkelijk het eeuwige Ene.

20. Shiva-Shakti genieten van het ervaren van de dualiteit
zonder ooit hun één-zijn te verliezen.

Hospice Laurens Candenza, het begin.

Vanavond Kruispunt Special: je gaat die zoals je geleefd hebt, 23.00 uur op Nederland 2. Over een hospice, de grootste in Nederland. Kijken!

Ik weet nog goed dat ik manager Stad was bij Woonbron IJsselmonde en de heer Straver bij Hans Eland, de directeur, en mij kwam met het plan. Of dit Hospice ergens in IJsselmonde gerealiseerd kon worden. Hij was toen directeur van de KVV (in die tijd gingen ze fuseren met Laurens), een verzorgingshuis staand op een steenworp afstand van ons kantoor.

Dat kon, wij waren enthousiast en we gingen aan de slag. Projectleider erbij en aan het werk.

Ook nog een leuke anekdote over de huurcontract besprekingen. Die voerde
ik met de heer Straver. En hij had verdomd goede punten en opmerkingen. Voor iemand uit de zorg verassend. Ik had veel besprekingen gevoerd met betrekking op bijzondere projecten en meestal is dit niet een punt van interesse van de zorgpartijen, op de huurprijs na dan.

En wat bleek, ze hadden een adviseur ingeschakeld, met de naam Ids Thepass,
de latere baas van Laurens, mijn oude baas bij Woonbron! Toen wist ik dat het
geen zijn had verder te praten en heb de meeste voorstellen overgenomen. Ook
omdat Woonbron IJsselmonde dit zo'n prachtig plan vonden. En nu vanavond voor het eerst zien wat het geworden is.

Uit de Amritanubhava van Jnaneshwar, de eenheid van Shiva-Shakti, 13-16

13. Buiten deze twee bestaat er niets in de wereld
en als Purusha slaapt
is alleen Prakriti actief en zorgt voor het functioneren in de wereld,
zoals de huisvrouw de zorg opneemt van het huishouden,
bij afwezigheid van de echtgenoot.

14. Als één van hen zou ontwaken,
wordt het hele universum verzwolgen en houdt het op te bestaan.

15. Deze twee, Shiva en Shakti, ontlenen hun eenheid
aan hun oorspronkelijke onverdeeldheid.
Alleen omwille van de manifestatie van de vormen gaan ze uit elkaar.

16. Deze twee worden subject en object met betrekking tot elkaar,
maar in hun staat van onverdeeldheid zijn ze puur bewustzijn.

© Nederlandse vertaling
Advaita Foundation 1996

Week 15: Douwe Tiemersma

April
maandag 9
2de Paasdag
Wat heb je eraan om kennis te hebben over allerlei zaken als je het Zelf niet kent.
(Het blijft lijden, oppervlakkig, zo ben je gelukkig, zo ben je ongelukkig, je kan veel weten maar de kennis kan je niet helpen, vh)

April
dinsdag 10
Wees stil, laat je mond, je lichaam en je geest zwijgen.
(Het kan helpen om zo af en toe de rust te zoeken en wat te mediteren, of gewoon even stil te zitten, er is geen methode om tot realisatie te komen, maar komen tot een zekere stilte kan wel wat helpen, vh)

April
Woensdag 11
Zie je de tragiek van de mens: oneindig zijn en vasthouden aan het beperkte?
(Het wezen van onszelf, de oneindigheid verliezen we nooit, we kunnen er altijd naar terug. Als je het onbeperkte maar ziet, richt je op de ruimte om je heen, en op jezelf, voel je lichaam en de energieën erin, vh)

Satsang Douwe Tiemersma 20.00 uur in Gouda, Fluwelensingel 53.

April
donderdag 12
Als je zonder de aandacht te laten verslapen de vraag stelt: wat is de denkende geest?, blijkt deze helemaal niet te bestaan.
(Ga maar eens op zoek je ego, doe het gewoon is, knappe jongen die hem vindt, vh)

April
vrijdag 13
Als je je zelf afvraagt wat de bron van het ik is zal het ik zelf verdwijnen.
(Ga zelf eens op onderzoek uit!, vh)

April
zaterdag/zondag 16/17
Waar het ik verdwijnt en oplost in zijn bron, openbaart zich het ene. Realiseer je je dat non-dualiteit de werkelijkheid is? Realisatie is er pas, als non-dualiteit je werkelijkheid is.
(Denk niet te snel dat je er al bent, zo lang je twijfelt is de non-dualiteit nog geen werkelijkheid, vh)

Het conflict universele uitbreiding en vasthouden

Uit een gesprek met Douwe Tiemersma, Hoorneboeg, 6 maart 2009

Het radicale openbreken kan helemaal vanzelf gaan. Wanneer het niet vanzelf gaat is het zinnig heel nauwkeurig te gaan kijken naar dat wat blijkbaar is afgesloten, wat vastzit, maar wat kan gaan openbreken. Dat zal in het bewustzijn moeten komen, zodat het open komt. Via het bewustzijn kan het helemaal vrij komen. Het gaat natuurlijk om jezelf, je eigen zelf-zijn. Wanneer daarin iets zit wat afgesloten is, zul je dit heel duidelijk onder ogen moeten zien. Als dit vaag blijft, is het maar de vraag wat er verder gebeurt. Als die vaagheid blijft bestaan, en dat is maar al te gemakkelijk het geval, dan is je hele leven gebaseerd op dat afgesloten gebied. Dat heeft dan effect op alle aspecten van het leven, zonder dat je bewust bent van de oorzaak. Wat kun je zeggen over die afgesloten stukken? Zij hebben het karakter van energieën die vastzitten. Als het goed is, krijgen en nemen energieën de ruimte. Ze stromen, ze lossen op, maar ze kunnen dus ook vast zitten. Het gaat om energie, maar tegelijk gaat het om zelfzijn dat zich met die energie heeft vereenzelvigd. Daarin zit dus ook een stuk bewustzijn. Wanneer er een nieuw individueel leven ontstaat, wordt traditioneel gezegd: ‘Het zelfzijn incarneert in een brok energie en zegt dan: dit ben ik.’ Wanneer die identificatie er is, is er dus één complex: niet alleen van energie, maar van ik en energie, een ik-energie-complex. De ervaring is dan dat alles wat met dat brok energie gebeurt, met jezelf gebeurt. Wat er met het lichaam gebeurt, dat gebeurt met jezelf. Je zit dus intern in dat brokje energie, er is een innerlijk tegenover een buitenwereld. Alles wat vanuit die buitenwereld op dat stuk energie/materie afkomt, komt op jezelf af.

Waarom kan die kluit energie/materie niet vrij stromen? Blijkbaar is er een kracht die de energie vasthoudt. Als er geen beperkende kracht zou zijn, zou de energie de ruimte nemen. In een heel vroege levensfase is die beperking meestal nog niet zo sterk, maar door energieën van binnen en van buiten te gaan (onder)scheiden, wordt die beperking langzamerhand steeds sterker. Er zijn allerlei krachten die de vitale levensenergie vastleggen, inperken. Je ziet hoe snel de energieën worden opgepakt door het zelfzijn, zodat er een ik-complex ontstaat met allerlei energetische schillen die beperkend werken (kosha’s). Die beperkende energieën in de sfeer van de ik-identiteit komen tot uiting in oordelen: ik mag dit of dat niet doen, ik ben dit lichaam, bij dit lichaam hoort dit wel en dat niet, hier is een grens, verder mag het niet gaan, ik ben mijn hersenen, ik denk, enzovoort. Er is dan een intern conflict. Aan de ene kant willen de energieën de ruimte nemen en aan de andere kant worden ze vastgehouden. Er ontstaat een stuwing wanneer de tegenhoudende krachten van buiten of van binnenuit heel sterk zijn. Wanneer die interne stuwing heel sterk wordt, zoekt de energie een uitweg op een vaak minder goede manier, bijvoorbeeld als agressie. In een vroege levensfase is er nog een heel open situatie. Wanneer deze openheid wordt aangevallen, kan dit zo intens worden ervaren dat er een reactie komt die totaal is, een totale angst, omdat het als een totale dreiging wordt ervaren. In het verdere verloop van het leven komt dit vaak niet in het bewustzijn naar boven, omdat het verdrongen wordt. Daar bovenop komen dan nog de complexen die je opdoet in het verdere leven. Al die zaken die je buiten je bewustzijn houdt, blijven toch een rol spelen in de vormgeving van je leven.

Wanneer we bezig zijn met yoga als bevrijding van het lichaamsschema gaat het meestal niet om heel zwaar emotionele zaken, maar wel om vastgelegde structuren die lichamelijk heel diepliggend verankerd zijn, zoals boven en onder, links en rechts, de grootte van je lichaam, enzovoort. Wanneer er een verruiming komt zie je dat eerst de gemakkelijke dingen loskomen maar dat je steeds meer te maken krijgt met veel dieper liggende zaken die veel vaster zitten, die veel beperkender en meer emotioneel geladen zijn. Ze komen vrij wanneer er ruimte komt.

Het is goed om dat innerlijk conflict heel duidelijk te zien. In de primaire situatie heeft energie een neiging om zich uit te breiden. Dat uit zich op het niveau van de persoon als een verlangen naar bevrijding. Ook wanneer er een identificatie is met een brok vaste energie, zoals het lichaam en traumatische ervaringen, blijft dat verlangen naar uitbreiding, verruiming aanwezig. Dat is iets authentieks, omdat het zelfzijn principieel niet beperkt is. Daarom heeft iedereen een verlangen naar die universele uitbreiding. De andere kant is er ook. Door identificatie is dat zelfzijn helemaal gekoppeld aan dat specifieke vormpje, die specifieke klont energie/materie. Die identiteit is door gewenning een houvast geworden, een bepaalde basis die je als jezelf ervaart. Wanneer die energie uit elkaar dreigt te vallen, is er dus de angst om zelf uit elkaar te vallen. Aan de ene kant is er dat authentieke verlangen naar oneindige ontplooiing, aan de andere kant is er de wil om die vorm vast te houden om daarmee je gewoonte-identiteit te redden. Dat is een ontzettend groot conflict.

Die identiteit wordt steeds bevestigd van buitenaf en dat is dan steeds weer een groot dilemma.

Ja, maar je neemt die bevestiging blijkbaar zelf over. Het is een innerlijk conflict. Het is het basisconflict waar alle mensen mee leven, het grootste conflict dat er is. Iedereen gaat er op eigen wijze mee om, maar iedereen heeft het. Het is dus goed om te zien hoe dat werkt. Mensen zitten in dat conflict met een dubbel verlangen. Aan de ene kant oneindig te zijn en aan de andere kant identiek te zijn met een vorm waarvan men stelt dat die niet verandert. Daarom willen mensen een eeuwig leven hebben en doen ze alles om het leven een paar jaar te rekken. Dat is een groot misverstand, het grootste misverstand dat er is. Dat verlangen naar die oneindigheid is authentiek omdat het zelfzijn niet vastzit in een vorm. Die oneindigheid wordt dan geïdentificeerd met een beperkte vorm. Verschillende niveaus worden dan door elkaar gehaald. Natuurlijk krijg je daar problemen mee. Je merkt dat die beperkte vorm niet eeuwig is. Zie je de absurditeit van die dubbelheid? Zie je de tragiek van de mens? Zie je dat dat nu juist het lijden veroorzaakt? Zie je dat dit niet nodig is?

De constructie van ik en wereld door Douwe Tiemersma

In het vorige verslagje stond al iets over de terugkeer van de zintuiglijke wereld na de narcose vanuit de oorsprong die leeg is, maar blijkbaar een onuitputtelijke scheppingspotentie heeft: “Dan is er het besef dat zij [de oorsprong] gekend wordt en daarin zit al heel vaag ‘ik ben me bewust’ en ‘ik ben’, het principe van zijn en bewustzijn zonder vormen. Dat is het begin waarin de vorming van het eigen lichaam, van de wereld, van jezelf in de wereld doorgaat.”
In de helderheid van bewustzijn was die vorming na de narcose stap voor stap duidelijk. Zij vindt plaats vanuit vage pijnen en andere nog niet geïdentificeerde lichamelijke indrukken, uit groteske rondvliegende lichamelijke brokstukken: rug, hand, gezicht … Daaruit ontstaat dan langzamerhand, door samenklontering van de brokstukken, een meer geordend lichaam. Op overeenkomstige wijze en tegelijkertijd ontstaat de wereld die bij dat lichaam hoort, vanuit de brokstukken van lakens, buizen, slangen, muren, enzovoort van de Intensive Care. Dat is een ontzettend uitgebreide constructie, een hele schepping. Met het grootste gedeelte van die constructie heeft de ik-persoon geen doen, want die is een laat product van de schepping. Pas in een vergevorderde samenklontering van lichaam en wereld ontstaat er het verleden van jezelf van de operatie, van voor de operatie, vanuit brokstukken van wat je als biografie oppakt. Het is daarom ook onzin te zeggen dat je ‘mind’ de wereld schept. Dat is teveel eer voor jezelf als mentaal wezen. De schepping is een wonder. Zij ontstaat zomaar, zonder een verklaring te kunnen geven, vanuit het niets. Vanuit de absolute non-dualiteit ontstaat zomaar, via de universele non-dualiteit (de oceanische sfeer), de wereld van ik-bewustzijn en de vormen. Het belangrijke punt is dat je bij grote helderheid kunt vaststellen dat dan toch de non-dualiteit bewaard blijft: ondanks de vorming van lichaam, ik-bewustzijn, gevoel, denken, wereld, heden-verleden-toekomst, blijft de universele ongescheidenheid van zelf en de vormen/kwaliteiten bestaan, blijft de ongescheidenheid van lege oorsprong en schepping bestaan.

Dat de zintuiglijke wereld dan weer als nieuw ontstaat, was ook duidelijk voor de smaak van het eten en drinken. Na een periode van voeding via infuus en sonde was het drinken van gewoon appelsap uit een pakje een openbaring. Die smaak was heel sterk en overheerlijk, omdat hij nieuw was. Hij deed me denken aan de oudejaarsavond lang geleden, in de jaren 50, toen ik voor het eerst bewust appelsap proefde, sterk en overheerlijk, omdat de smaak nieuw was. Zo was het ook bij de vla die ik in het ziekenhuis kreeg. Het was als bij de eerste keer vla uit een fles: heerlijk die volle vanillesmaak. Ik vroeg die vla toen als toetje op mijn verjaardag. Zo was er de smaak van koffie in het ziekenhuis, zoals vroeger: veel te sterk en te bitter, maar lekker als kinderkoffie met veel melk en suiker. Een bijzonder aspect bij het proeven van al die heerlijkheden was dat er steeds in het ogenblik van het genieten alleen maar de smaak was als een oneindige ruimte met het genieten van die smaakkwaliteit (zie Advaita Post 9-10 Je proeft een aardbeienijsje en weg ben je, weg is het ijsje: één smaak).
Het was een bijzondere ervaring dat een vakantie van de smaak de eerste smaakervaringen en smaakwereld zo deed herleven. Van daaruit is het duidelijk dat er een sterke gewenning is aan smaken, dat steeds sterkere smaakprikkels nodig zijn om eenzelfde smaak van eten en drinken te houden, dat daar de voedingsindustrie op inspeelt. Verder is het duidelijk dat het niet nodig is vast te blijven zitten in een opgebouwde en gewende smaakwereld. Door af en toe iets te doen aan vasten, komt de smaakconstructie en het vastzitten daarin aan het licht.
Dat geldt voor alle zintuiglijke aspecten van je wereld. Je kunt door een al of niet gedwongen terugkeer naar een eenvoudiger wereld de eenvoud opnieuw herkennen.
Dan doorbreek je de standaardsituatie waarin alles vanzelfsprekend op een bepaalde wijze aanwezig is, en word je je bewust van het vanzelfsprekende, inclusief je hechtingen. Dat geeft de mogelijkheid vrij te komen van die hechtingen. Zie het voor de zintuiglijke aspecten van je bestaan en wereld, zie het voor alle aspecten, inclusief de meest fundamentele.

Week 14: Douwe Tiemersma

April 
maandag 2 
 
Het ik is een fictief verhaal. 
(We zijn constant bezig ons eigen ik in stand te houden, het ik is slechts een relatieve werkelijkheid, waar we wat aan toevoegen en weer vanaf halen, maar we doen alsof ons ik de harde werkelijkheid is, uitgangspunt van alles, maar nee, het is slechts een verhaal,vh)

April 
dinsdag 3 
 
Zodra je in een verhaaltje gaat geloven is het mis.  
(Zeker als dat ons eigen verhaaltje is, over wie we zijn, wat we zijn, hoe we zijn, 'ik ben altijd erg …' enz, voor de bühne is dat prima als je dat wilt, maar ga er niet in geloven, vh)

April 
woensdag 4 
 
Om een goede psychotherapeut te zijn moet je verlicht zijn. 
(Alleen als je één bent met alles, als je dat gerealiseerd hebt, kan je mensen helpen om hun problemen te laten oplossen in het grote geheel van ruimte en openheid, anders blijft het gerommel in de marge, hoe nuttig het ook kan zijn. Om goed te zien wat het probleem is bij de ander en die problemen niet groter te maken, moet je het geheel kunnen zien, vh)
 
April 
donderdag 5 
Witte donderdag

Kennen van het Zelf is iets gemakkelijks, het gemakkelijkst van alles. 
(Het is makkelijk omdat je het Zelf al bent, iedereen is het, het is het herkennen, het kennen, van iets wat je al bent, toch is het alleen makkelijk als je terug kijkt op een realisatie, niet als je nog in het mentale, cognitieve zit opgesloten, vh)
 
April 
vrijdag 6 
Goede vrijdag

Het Zelf, dat als een zon in het hart straalt, is werkelijk alom vertegenwoordig.  
(Veel mensen gaan op enig moment de zon in hun hart voelen, ze voelen letterlijk vreugde en liefde opkomen in hun lichaam, wat het geheel is, het voelen van de zon in je hart maakt alles ook concreet, vh)

April 
zaterdag/zondag 7/8 
Stille zaterdag/1ste paasdag 

Wanneer het Zelf helder oplicht verdwijnt het duister, het lijden houdt op en wat overblijft is gelukzaligheid.
(Het lijden kan niet voortbestaan zonder dualisme, zonder een jij en iets anders waar je onder kan lijden, zonder scheiding, blijft gelukzaligheid over, dat is de permanente stroom, de stroom van het helder oplichtend leven, vh)

Leegte met iets er in.

André Kuiper zweeft door de ruimte.
En hij maakt foto's, de één nog mooier dan de ander.
Hier een mooie rivier waar de zon opstaat,
de weerspiegeling vastgelegd.
Leegte met iets er in.
Brazilië wat ben je mooi!

Een congres over wetenschap en non-dualiteit, met onder andere Douwe Tiemersma

WELCOME TO SCIENCE AND NONDUALITY (SAND)
Nonduality is the philosophical, spiritual, and scientific understanding of non-separation and fundamental intrinsic oneness.

For thousand of years, through deep inner inquiry, philosophers and sages have came to the realization that there is only one substance and we are therefore all part of it. This substance can be called Awareness, Consciousness, Spirit, Advaita, Brahman, Tao, Nirvana or even God. It is constant, ever present, unchangeable and is the essence of all existence.

In the last century Western scientists are arriving at the same conclusion: The universe does indeed comprise of a single substance, presumably created during the Big Bang, and all sense of being - consciousness - subsequently arises from it. This realization has ontological implications for humanity: fundamentally we are individual expressions of a single entity, inextricably connected to one another, we are all drops of the same ocean.

Science and Nonduality is a journey, an exploration of the nature of awareness, the essence of life from which all arises and subsides.

Welcome on board!
READ MORE ABOUT SAND'S VISION...
THE NATURE OF THE SELF
29th May - 3rd June, 2012
Zonheuvel Conference Centre, Doorn, The Netherlands
http://www.scienceandnonduality.com/europe/

Ouder worden tussen gelijken (Verzorgingshuis Felixoord)

SABINE DE JONG − 16/04/11, 00:00
Het wordt waarschijnlijk uw laatste stekje: het verzorgingshuis. Maar wat nu als u geen trek heeft in gaarkeukenmaaltijden en elke woensdagavond bingo? Dan kunt u terecht in een van de vele bijzondere verzorgingshuizen.

Mevrouw Franken (91) vindt het ronduit 'belachelijk'; vegetarische worstjes in het winkeltje van vegetarisch verzorgingshuis Felixoord. Die liggen er volgens haar alleen voor de 'halve' vegetariërs. Mevrouw Van Duyn (78), die tegenover haar zit, is het daar roerend mee eens: "Als je hier komt wonen heb je je maar aan te passen aan onze normen. En wij vinden vlees eten niet normaal." Dat de vegetarische worstjes geen dierlijke producten bevatten doet daar niets aan af. "Dan neem je vlees toch weer als maatstaf", licht Franken toe.

De twee vrouwen hebben net hun middagmaaltijd achter de kiezen. Een soepje vooraf, een kikkererwtenschotel met een sausje van mosterd en als toetje gembervla. Voor wie stiekem toch verlangt naar een mals stukje vlees, staat er een seitanlapje op het menu. Seitan wordt gebruikt om eten een vleessmaak te geven. "Een vleesvervanger dus", mompelt mevrouw Van Duyn. En dan fel: "Wat moet je vervangen als je nooit vlees hebt gegeten?"

Van Duyn en Franken verblijven sinds enkele jaren in Felixoord; het vegetarische zorgcentrum in het Gelderse Oosterbeek. Omringd door bomen, een kruidentuin en een grote vijver, ligt het tehuis in een oase van groen. Uit het hele land komen ouderen naar het enige vegetarische zorgcentrum in Nederland om daar hun (vegetarische) oude dag door te brengen. Ook mevrouw Franken heeft expliciet voor Felixoord gekozen. "Ik vind het fijn dat ik omringd ben door gelijkgestemden en aan niemand hoef uit te leggen waarom ik geen vlees eet. Wij vegetariërs staan toch anders in het leven. We denken veel na over het bestaan en onze positie in de wereld." Dat beeld herkent René Berendsen, manager van het zorgcentrum: "Vegetarisme gaat verder dan alleen geen vlees en vis eten. Het is echt een levenswijze." De traditionele bingo zul je in Felixoord dan ook niet aantreffen. Wel tai-chi en yoga. En vegetarische maaltijden dus, met af en toe een vleesvervanger.

Een huis waarin de bewoners omringd zijn door gelijkgestemden en waar de activiteiten worden aangepast op hun wensen, komt vaker voor. Zo is er het Rosa Spier Huis in Laren voor kunstenaars en wetenschappers, kent Egmond een verzorgingshuis voor oude zeemannen en kunnen 'roze' ouderen terecht in het L.A. Rieshuis in Amsterdam. Bij dat laatste complex is de animo groot, weet Roul Wessels (57), secretaris van de stichting L.A. Ries. Er staan inmiddels 120 homoseksuele ouderen op de wachtlijst. Volgens Wessels is het succes te danken aan het gedeelde verleden van homoseksuele ouderen. "Waar 'gewone' ouderen praten over kinderen en kleinkinderen, kunnen oudere homo's daar vaak niet over meepraten." Hij vertelt ook dat veel homoseksuele ouderen bang zijn voor de reacties van heterobejaarden in een regulier verzorgingshuis.

De Indische Ineke Coppen (75) woont sinds een paar maanden in 'Lieflijk Indië'; een in Haarlem gevestigd seniorencomplex voor ouderen uit Nederlands-Indië. Naarmate ze ouder werd merkte ze dat ze meer en meer begon terug te denken aan haar jeugd in Nederlands-Indië. "Toen ik jonger was zorgden werk, sport en vrienden voor afleiding. Maar toen dat wegviel kwam de behoefte om terug te gaan naar mijn roots. Ik vind het fijn om hier te praten over vroeger." Met een schuin oog kijkt ze naar de eettafel die volstaat met nasi, hete vis, kroepoek, gekruide sperzieboontjes en vooral veel sambal, het liefst zo heet mogelijk. "Eten is erg belangrijk in de Indische cultuur", vertelt Chris Rijken (60), secretaris van de Stichting Indische Ouderen Haarlem (SIOH). Zijn stichting nam het initiatief voor de bouw van het seniorencomplex, dat is opgebouwd als een Indische spekkoek; een laagje bruin en een laagje wit. "Mensen vinden het fijn om oud te worden in een vertrouwde omgeving", legt Rijken uit. "Dat klopt wel", zegt Coppen. "Als ik het bijvoorbeeld over een bepaalde stad in Indonesië heb, snappen ze hier precies wat ik bedoel." Terwijl ze luistert naar de traditionele krontjongmuziek die uit de geluidsboxen komt, staart ze glimlachend naar schilderijn met Indische rijstvelden en de tropische tuin van het complex, die omringd is door palmbomen die de Hollandse winter goed hebben doorstaan.

In de Utrechtse wijk Overvecht ligt zorgcentrum Rosendael. Sinds een jaar bevindt zich daar op de eerste verdieping 'Amana'; een speciaal voor Marokkaanse ouderen ingerichte zorgafdeling. In de woonkamer van 'Amana' ('geborgenheid') staat een traditioneel zilveren theeservies naast een schaaltje met vijgen en dadels. Een man in een rolstoel kijkt naar een Arabische tv-zender waar een voetbalwedstrijd wordt uitgezonden. De speciale afdeling had een moeizame start, vertelt Riet Kuiperij, interim manager van Amana. "Voor Marokkaanse families is het nog altijd taboe om je ouders naar een verpleeghuis te brengen. Kinderen verzorgen hun ouders het liefst zo lang mogelijk thuis." Maar tevreden reacties van bewoners en familieleden zorgden ervoor dat steeds meer families een kijkje kwamen nemen en inmiddels zijn alle twaalf kamers bewoond. Kuiperij denkt wel te weten waar het succes van bijzondere verzorgingshuizen vandaan komt: "In een regulier verpleeghuis zijn de normen en waarden afgestemd op de meerderheid van de groep. Maar die komen lang niet altijd overeen met de wensen van deze groep ouderen." Kuiperij legt uit dat veel van de mensen die er nu wonen, behoren tot de eerste generatie Marokkanen. "Die spraken al weinig Nederlands en nu ze ziek zijn, vallen ze bijna volledig terug in hun moedertaal." Ze is ervan overtuigd dat je betere zorg kunt verlenen als je de taal van de bewoners begrijpt. "En dan niet eens letterlijk de woorden maar vooral de betekenis." En dus werken er bij Amana mensen met een Marokkaanse achtergrond. En wordt er elke avond een halal maaltijd geserveerd. "Niet eens altijd Marokkaans, soms ook gewoon boerenkool met worst. Maar dan wel halalworst", vertelt Kuiperij glimlachend. Uit de gebedsklok boven de keukendeur klinkt luid gezang; het is tijd voor het middaggebed en daarmee ook voor de middagrust. Want dat is in elk verpleeghuis dan weer wel hetzelfde.

Taal en herinneringen
Ouder worden tussen gelijkgestemden kan wel degelijk bijdragen aan een gelukkiger oude dag. Dat zegt geriatriedeskundige Sophia de Rooij van het Academisch Medisch Centrum Amsterdam (AMC). Dit komt volgens haar omdat bij het ouder worden, bekenden vaak wegvallen. "Je moet dan voortdurend uitleggen wie je bent en waar je vandaan komt. Als je omringd bent door gelijkgestemden, ben je elkaars geheugen", legt De Rooij uit. Daarnaast zorgt teruggaan naar de jeugd voor een gevoel van veiligheid.

Klinisch geriater Gerard Ligthart vertelt dat vooral bij dementerende ouderen, taal een belangrijk aspect wordt. Door het ziekteproces wordt de laatst aangeleerde taal beschadigd terwijl de taal van de jeugd juist sterker naar voren komt.

Een verzorgingshuis op maat
Veel mensen worden overvallen op het moment dat ze een ziekte krijgen. Dan is het vaak te laat om na te denken over welke zorg u wilt en waar die zorg verleend moet worden.

Het is daarom belangrijk op tijd na te denken over de oude dag. Dat kan bijvoorbeeld door te praten met een zogenoemde ouderenadviseur. Die is op de hoogte van alle regelingen en voorzieningen op het gebied van ouderen. Een gesprek met een ouderenadviseur is gratis voor iedereen van 55 jaar en ouder.

Ga langs bij verpleeghuizen waar u later mogelijk wilt verblijven. Praat met de bewoners(commissie) en kijk of de sfeer u aanstaat.

Voor mensen die zelf niet meer kunnen aangeven of zij zich prettig voelen, is de rol van de naaste familie belangrijk. Samen met het verplegend personeel moeten zij alert zijn op signalen zoals niet meer eten, slecht slapen of geen contact maken met medebewoners.

Zorg in reguliere verpleeghuizen wordt vergoed door de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Voor particuliere verpleeghuizen moet een eigen bijdrage worden betaald, dat kan vaak (deels) met het persoonsgebonden budget.